पांडुरंग वामन काणे मराठी माहिती
Table of Contents
Toggleबालपण आणि शिक्षण
पांडुरंग वामन काणे यांचा जन्म दि. ७ मे १८८० रोजी महाराष्ट्रातील रत्नागिरी जिल्ह्यातील परशुराम गावी त्यांच्या आजोळी झाला. आई-वडिलांची दोन्हीही कुटुंबे पूर्वजांपासून वैदिक धर्म पाळणारी होती. वडील वामनराव दापोलीत वकिली करीत होते. म्हणून बालक पांडुरंगाला शिकण्यासाठी मिशनरी शाळेत घातले. इ. स. १८९७ मध्ये त्यांनी विशेष प्रावीण्याने माध्यमिक शिक्षण पूर्ण केले. इ. स. १९०१ मध्ये मुंबईच्या विल्सन कॉलेजमधून ‘भाऊदाजी संस्कृत पारितोषिक’ मिळवून बी. ए. केले. त्यांना कित्येक शिष्यवृत्ती, विल्सन कॉलेजमध्ये दोन वर्षांसाठी दक्षिण फेलोशिप मिळाली होती. इ. स. १९०३ मध्ये इंग्रजी व संस्कृतमध्ये एम. ए. केले. इ. स. १९०८ मध्ये एल. एल. बी. प्रथम श्रेणीत पास केले.
अध्यापक पदावर नोकरी
पांडुरंग वामन काणे यांना रत्नागिरीतल्या एका शाळेत महिना ६० रु. पगारावर अध्यापक पदावर नोकरी मिळाली. तिथे त्यांनी बी. टी. केले. तसेच ‘अलंकार साहित्याचा इतिहास’ हे पुस्तक लिहिले, त्याला सुवर्णपदक मिळाले. हे पुस्तक त्या वेळी एम. ए. च्या अभ्यासक्रमात लावले होते.
'साहाय्यक इन्स्पेक्टर ऑफ स्कूल'
पांडुरंग वामन काणे यांना ‘साहाय्यक इन्स्पेक्टर ऑफ स्कूल’ पदावर बढती दिली; पण ती त्यांनी नाकारली. भारताच्या प्राचीन संस्कृतीशी संबंधित लेखांना आतापर्यंत दोन-तीन बक्षीसेही मिळाली होती. इ. स. १९०७ मध्ये मुंबईच्या एलफिन्स्टन स्कूलमध्ये संस्कृत विभागाचे मुख्य पंडित म्हणून नेमणूक झाली. तिथे त्यांचे शोधकार्य चालू राहिले.
वकिली
इ. स. १९०८ मध्ये त्यानी एल एल बी केले कॉलेजमधील सस्कृत प्राध्यापकाची नोकरी सोडून त्यानी वकिली सुरू केली व एल. एल. एम ही केले त्या वेळी मुबई हायकोर्टात आलेली एका विधवेची केस त्यानी स्मृती व पुराणातील बिनतोड पुरावे सादर करून जिंकली व विधवेला न्याय मिळवून दिला
'महामहोपाध्याय' आणि 'डॉक्टर ऑफ लिटरेचर'
इ. स. १९४२ मध्ये मुंबई सरकारने त्यांच्या विद्वत्तेची जाण ठेवून त्यांना ‘महामहोपाध्याय’ ही पदवी दिली. अलाहाबाद विद्यापीठाने श्री. काणेंना ‘डॉक्टर ऑफ लिटरेचर’ ही पदवी दिली. इ. स. १९४७ मध्ये ते मुंबई विद्यापीठाचे उपकुलपती झाले. इ. स. १९४६ मध्ये नागपूरला झालेल्या ऑल इंडिया ओरिएंटल कॉन्फरन्सच्या अधिवेशनात ते अध्यक्ष होते. इ. स. १९४८ मध्ये पॅरिस येथे बोलाविलेल्या प्राच्यविद्या परिषदेमध्ये डॉ. राधाकृष्णन् यांच्याबरोबर डॉ. काणे व सुनीती कुमार चटर्जी या दोघांनीही भाग घेतला होता. याच परिषदेच्या निमंत्रणावरून ते इस्तंबुल व केंब्रिजलाही गेले.
राज्यसभेचे मानद सदस्य
इ. स. १९५३ ते ५८ व त्यानतर दोन वेळा ते राज्यसभेचे मानद सदस्य होते इ स १९५९ मध्ये त्याना भारतीय प्राच्यविद्येचे राष्ट्रीय प्राध्यापक नेमले गेले. या पदावरून ते भारताच्या कोणत्याही भागात जाऊन शोधकार्य करू शकत होते त्याच्या ‘धर्मशास्त्राचा इतिहास’ या ग्रंथनिर्मितीसाठी त्याना याची गरज होती.
सामाजिक सस्थात कार्यरत
डॉ. काणे हे एक समाजसुधारक होते. अनेक सामाजिक कार्यात त्याचा सहभाग असे. रॉयल एशिया हिंदू सोसायटी, मुबई शाखा, मुबई ब्राह्मण सभा, मुंबईच्या इतर अनेक सामाजिक सस्थात ते कार्यरत होते.
'धर्मशास्त्राचा इतिहास
पांडुरंग वामन काणे च्या मते, दुसरीकडे जे कुठेच मिळणार नाही, ते सगळे धर्मशास्त्रात मिळते धर्मशास्त्र हा एक विशाल समुद्र आहे, ज्यात सगळे काही आहे. ते नेहमी एका लहानशा भाड्याच्या खोलीत राहत असत. पुस्तकांनी भरलेल्या कपाटांमध्ये स्वतःच्या धुंदीत धर्मशास्त्राच्या इतिहासात ते दंग होऊन जात. हे कामच त्यांच्या जीवनाचे अंतिम ध्येय होते.
‘धर्मशास्त्राचा इतिहास ६ हजार पानांचा मूळ इंग्रजी ग्रंथ लिहिण्याची कारणे म्हणजे पाश्चात्य विद्वानांना प्रभावित करणे. इंग्रजांचा हिंदू धर्माबद्दल असलेला पक्षपाती दृष्टिकोन बदलणे. दुसरे म्हणजे इंग्रज व पाश्चात्य विद्वान असा अपप्रचार करीत होते की, ‘भारताची कुठलीच प्राचीन संस्कृती नाही.
हिंदूंनी केवळ काही तरी अपप्रचार चालविला आहे. लॉर्ड मेकॉलेने संस्कृत साहित्याबद्दल एकदा टीका केली होती की, ‘संस्कृत साहित्य हे एका कपाटाची बरोबरी करण्याइतकेही नव्हते. या सगळ्या टीकेमुळे, दृष्टिकोणामुळे पांडुरंग वामन काणे हे पेटून उठले. त्यांनी या सर्वांना उत्तर देऊन, हिंदू धर्माविषयीचा जगाचा दृष्टिकोण बदलण्याचा विडा उचलला. तशी शपथ घेतली.
यासाठी आपली वकिली सोडली. आयुष्याची २५ वर्षे निष्ठेने रात्रंदिवस सतत कठोर मेहनत केली. यासाठी जर्मन व फ्रेंच भाषा शिकल्या. भारतीय विद्या व शास्त्राला विदेशी विद्वानांपर्यंत पोहोचवून त्यांचा चुकीचा दृष्टिकोण दूर करून, हिंदू धर्म संस्कृतीचा सत्य इतिहास जगाच्या प्रकाशात आणण्यासाठी ६००० पानांचा ‘धर्मशास्त्राचा इतिहास’ इंग्रजी भाषेमध्ये लिहून काढला. या तपश्चर्येने ते आधुनिक ऋषी झाले.
आपल्या ग्रंथात त्यांनी शिलालेख, काव्य, नाटके आणि अन्य साधनसामग्रीच्या आधाराने हे सिद्ध केले की, ‘हिंदू धर्माचा विकास हा ऋग्वेद काळापासून होतो आहे. या प्रदीर्घ, वैविध्यपूर्ण काळामध्ये अनेक आघात सहन करून, पचवून हिंदू धर्म अधिकाधिक शक्तिशाली व परिपक्व होत आलेला आहे.’
इंग्रजीमध्ये ग्रंथ लिहिले
याचबरोबर श्री. काणे यांनी आणखी दोन महत्त्वाचे ग्रंथ इंग्रजीमध्ये लिहिले- ‘संस्कृत काव्यशास्त्राचा इतिहास’ व ‘भारतीय रीतीरिवाज व आधुनिक विधान. या ग्रंथलेखनावरून एकच व्यक्ती अत्यंत दुष्कर, दुर्लभ कार्यही करू शकते, हे दिसून येते. १९१८ मध्ये पॅरिस येथे भरलेल्या आंतरराष्ट्रीय काँग्रेसमध्ये भारताचे प्रतिनिधित्व करून हिंदू धर्माची नवी व्याख्या प्रस्तुत केली आणि सांगितले की, ‘हिंदू धर्म हा नेहमी विकसनशील व परिवर्तनशील राहिलेला आहे.”
वकिली, शोधकार्य व भाषणे
वेगवेगळी विद्यापीठे पांडुरंग वामन काणे ना अनेक महत्त्वाच्या विषयांवर व्याख्यान देण्यासाठी आमंत्रित करू लागली. त्यांच्या शोधकार्यासाठी त्यांना शिष्यवृत्ती मिळतच होत्या. जीवनभर ते वकिली, शोधकार्य व भाषणे देणे हे करीत होते.
अमर ग्रंथ
‘धर्मशास्त्राचा इतिहास’ या रूपाने त्यांनी एक अमर ग्रंथ निर्माण केला. या ग्रंथनिर्मितीसाठी महान धैर्य, विद्वत्ता व तळमळ आवश्यक होती. सारे जग त्यांच्या या अजोड ग्रंथाची कधीच उपेक्षा करू शकणार नाही व विसरूही शकणार नाही.
'भारतरत्न'
साहित्य सेवेचा सन्मान म्हणून भारत सरकारने इ. स. १९६३ मध्ये देशाचा सर्वोच्च किताब ‘भारतरत्न’ डॉ. पांडुरंग वामन काणे यांना देऊन त्यांचा सन्मान केला.
पांडुरंग वामन काणे निधन
दि. १८ एप्रिल १९७२ रोजी वयाच्या ९२ व्या वर्षी, हा धर्मप्राण ऋषी पांडुरंग वामन काणे हे जग सोडून गेला. तेव्हा संशोधित साहित्याचे युगच त्यांच्याबरोबर संपले असे वाटले. त्यांचे हे ऋषितुल्य पवित्र जीवन संपूर्ण विश्वाला नेहमीच मार्गदर्शन करेल. ही दुनिया इतर माणसांचे स्मारक उभारते; पण ‘धर्मशास्त्राचा इतिहास’ या ग्रंथरूपाने त्यांनी स्वतःचे स्मारक उभारले आणि मग ते या धर्मशास्त्राच्या अनंतात विलीन झाले.
FAQ
पांडुरंग वामन काणे जन्म कधी झाला ?
पांडुरंग वामन काणे जन्म ७ मे १८८० झाला .
पांडुरंग वामन काणे मृत्यू कधी झाला ?
पांडुरंग वामन काणे मृत्यू १८ एप्रिल १९७२ झाला.
पांडुरंग वामन काणे यांना 'भारतरत्न कधी दिला ?
भारत सरकारने इ. स. १९६३ मध्ये देशाचा सर्वोच्च किताब ‘भारतरत्न’ डॉ. पांडुरंग वामन काणे यांना देऊन त्यांचा सन्मान केला.
डॉ. सर्वपल्ली राधाकृष्णन् यांचा जन्म ५ सप्टेंबर १८८८ रोजी तिरुतणी नावाच्या गावात एका सामान्य ब्राह्मण कुटुंबात झाला, पौरोहित्य करणारे त्यांचे बडील श्री. बीरस्वामी उच्या हे शिक्षकही होते. त्यांच्या पूर्वजांचा संबंध सर्वपल्ली नामक गावाशी होता. म्हणूनच तेथील क्षेत्रीय परंपरेनुसार ‘सर्वपल्ली त्याच्या नावासोबत जोडले गेले. त्यांचे प्राथमिक शिक्षण तिरुत्तणी आणि तिरुपतीच्या खिश्चन मिशनरी पाठशाळेत झाले.
आधिक माहिती साठी फोटो वर CKILCK करा
पंडित जवाहरलाल नेहरू यांचा जन्म दि. १४ नोव्हेंबर १८८९ रोजी अलाहाबाद येथे झाला. त्यांचे वडील मोतीलाल वकील होते. त्यांच्या आईचे नाव स्वरूपराणी होते. जवाहरलाल नेहरूंचे काका नंदलाल हेही वकील होते. नेहरूंचे वडील त्या काळातले भारतातले ते प्रसिद्ध वकील होते
आधिक माहिती साठी फोटो वर CKILCK करा
महर्षी धोंडो केशव कर्वे यांचा जन्म १८ एप्रिल १८५८ मध्ये झाला. म. कर्त्यांच्या वडिलांचे नाव केसो पंत होते. लोक आदराने त्यांना ‘अण्णासाहेब’ म्हणत. ते महाराष्ट्रातील कोकणामधील समुद्रकिनारी असलेल्या निसर्गरम्य मुरुड गावी राहत असत. ते अतिशय काटकसरीने राहणारे, संतांप्रमाणे सामान्य जीवन जगणारे होते. त्यांची आई सुप्रसिद्ध गणितज्ज्ञ रँगलर कुटुंबातील स्वाभिमानी स्त्री होती.महर्षी कर्वे हे १८ व्या वर्षांपर्यंत वडिलांजवळ राहिले. मुरुड गाव सुंदर, पण तिथले लोक मात्र दरिद्री. ही निर्धनता भारताच्या संस्कृतीच्या विकासाला मात्र बाधक ठरली नाही. तिथल्या रावसाहेब विश्वनाथ नारायण मंडलिक यांसारख्या काही लोकांनी गावाचे नाव प्रसिद्ध केले. महर्षी कर्त्यांना प्रेरणा देणारे तेच होते.